Voor de gemeente Utrechtse Heuvelrug ligt er een aanvraag voor de verbouwing van het voormalige La Place-pand aan de Woudenbergseweg 44a in Maarsbergen tot een McDonald’s-restaurant met drive-thru.
De discussie over deze vestiging krijgt een nieuwe dimensie door de recente kritiek van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) op McDonald’s Nederland.
175 miljoen drinkbekers per jaar
McDonald’s verstrekt in Nederland jaarlijks ongeveer 175 miljoen drinkbekers. Daarvan worden ongeveer 80 miljoen bekers gebruikt voor consumptie ter plaatse.
Volgens de ILT heeft McDonald’s zich niet gehouden aan de regels die sinds 2024 gelden voor wegwerpbekers met plastic in onder meer horecagelegenheden. De toezichthouder heeft daarom afspraken gemaakt met McDonald’s over de overstap naar herbruikbare bekers.
Dat is niet zomaar een detail. Het gaat om een enorme hoeveelheid afval. Wanneer wegwerpbekers niet goed afzonderlijk worden ingezameld en gerecycled, kunnen ze uiteindelijk als zwerfafval in de omgeving terechtkomen of met het restafval worden verbrand. Daarmee wordt een enorme hoeveelheid grondstoffen verspild.
De ILT heeft McDonald’s een stevige stok achter de deur gegeven. Wanneer het bedrijf de gemaakte afspraken niet nakomt, kunnen dwangsommen worden opgelegd van €625.000 per overtreding, tot maximaal €3,75 miljoen.
Waarom zou je dan nog een nieuwe vestiging toestaan?
Juist op dit moment zou de gemeente Utrechtse Heuvelrug zich volgens Heuvelrug Natuurlijk moeten afvragen of zij een nieuwe McDonald’s-vestiging wil faciliteren.
Een gemeente hoeft niet iedere commerciële ontwikkeling automatisch te omarmen. Zeker niet wanneer een initiatief grote gevolgen kan hebben voor landschap, verkeer, leefomgeving, gezondheid en milieu.
De gemeente moet niet alleen kijken naar de vraag: kan deze vergunning juridisch worden verleend?
De vraag zou ook moeten zijn: willen wij dit als gemeente eigenlijk wel?
De Utrechtse Heuvelrug profileert zich als een groene gemeente met een grote verantwoordelijkheid voor natuur, landschap en leefomgeving. Een grootschalige fastfoodvestiging met drive-thru past daar volgens Heuvelrug Natuurlijk moeilijk bij.
Kijk naar Rheden
Er is bovendien een belangrijk voorbeeld in de regio: de gemeente Rheden.
Rheden weigerde in 2024 een omgevingsvergunning voor een McDonald’s met drive-thru aan de Arnhemsestraatweg. De onafhankelijke Commissie Bezwaarschriften oordeelde vervolgens dat de gemeente die weigering op goede gronden had genomen.
Een belangrijk argument was dat een drive-thru niet paste binnen de ruimtelijke regels en niet aansloot bij het landelijke karakter van het gebied.
Dat laat zien dat een gemeente niet machteloos staat tegenover de komst van een grote fastfoodketen.
Utrechtse Heuvelrug kan en moet zelf beoordelen wat past bij de gewenste ontwikkeling van Maarsbergen en de gemeente als geheel.
Geen race naar de bodem
De discussie dan ook niet moeten gaan over hoeveel banen of hoeveel bezoekers een McDonald’s kan opleveren. De echte vraag is wat voor omgeving we willen. Willen we een gemeente waarin langs belangrijke toegangswegen steeds meer grote commerciële voorzieningen en drive-thru’s verschijnen?
Of kiezen we voor een groene, aantrekkelijke en verkeersveilige gemeente waarin ruimte is voor lokale ondernemers, natuur, landschap en een gezonde leefomgeving?
Eerst de regels, dan pas de vergunning
De recente kwestie rond de wegwerpbekers maakt bovendien duidelijk dat de gemeente kritisch moet kijken naar de duurzaamheidsclaims van een potentiële exploitant.
Een bedrijf dat op landelijke schaal tientallen miljoenen wegwerpbekers gebruikt en door de toezichthouder moet worden aangesproken op naleving van de regelgeving, verdient niet automatisch een voorkeurspositie wanneer het zich in een groene gemeente wil vestigen.
McDonald’s heeft inmiddels toegezegd vanaf begin 2027 met herbruikbare bekers te gaan werken. Dat is positief. Maar het onderstreept tegelijkertijd hoe groot de afvalstroom is die de keten veroorzaakt.
Duurzaamheid moet geen belofte voor later zijn. Het moet vanaf dag één onderdeel zijn van de bedrijfsvoering.
Heuvelrug kan zelf een keuze maken
De gemeente Utrechtse Heuvelrug staat nu voor een belangrijke keuze.
De aanvraag voor McDonald’s Maarsbergen moet niet alleen technisch en juridisch worden bekeken. Ook de gevolgen voor landschap, verkeersveiligheid, gezondheid, afval, zwerfafval en de gemeentelijke duurzaamheidsambities moeten zwaar meewegen.
Rheden heeft laten zien dat een gemeente een dergelijke ontwikkeling kan weigeren wanneer deze niet past binnen de ruimtelijke kaders. Maarsbergen verdient een ontwikkeling die past bij het dorp en bij het groene karakter van de Utrechtse Heuvelrug.
