Utrechtse Heuvelrug - Droogte, wateroverlast en steeds warmere zomers. De gemeente werkt aan een toekomst waarin water en klimaat een grotere rol spelen in de inrichting van onze leefomgeving. Tijdens de Blauwe Avond op 7 september kreeg de gemeenteraad een overzicht van de uitdagingen én de maatregelen die al worden genomen.
Water lijkt vanzelfsprekend. Maar een goed werkend watersysteem vraagt veel samenwerking. De gemeente is verantwoordelijk voor onder meer de afvoer van regenwater, afvalwater en grondwater. De waterschappen houden zich bezig met onder andere waterkwaliteit, waterpeil en het beheer van het watersysteem. Ook inwoners hebben een verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld voor het riool op hun eigen terrein en het opvangen of laten infiltreren van regenwater.
Niet alleen te veel, maar ook te weinig water
Klimaatverandering zorgt voor nieuwe uitdagingen. Soms valt er in korte tijd veel regen, terwijl perioden van droogte steeds langer kunnen worden. Hitte en het risico op overstromingen moeten worden meegenomen. De gemeente probeert daarom een goede balans te vinden tussen water vasthouden en water afvoeren. Het afkoppelen van regenwater van het riool is daarbij belangrijk. Regenwater kan dan bijvoorbeeld in de bodem worden opgenomen in plaats van direct via het riool te worden afgevoerd. Dat helpt bij het verminderen van wateroverlast en kan bijdragen aan het vasthouden van water in droge perioden.
In kaart brengen waar het mis kan gaan
De gemeente heeft samen met regionale partners testen uitgevoerd. Daarmee wordt onderzocht waar de gemeente kwetsbaar is voor klimaatverandering. De zogenaamde klimaateffectkaart brengt onder meer mogelijke problemen met wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen in beeld. De kaarten zijn niet alleen bedoeld om risico's aan te wijzen. Ze worden ook gebruikt als basis voor gesprekken over mogelijke oplossingen. Voor de komende jaren wil de gemeente deze informatie vertalen naar een uitvoeringsprogramma. Daarbij wordt niet alleen naar water gekeken, maar naar de leefomgeving als geheel.
Samenwerken met waterschappen en andere partijen
De gemeente werkt hierbij samen met verschillende organisaties. Zo zijn er regionale samenwerkingen met onder andere waterschap HDSR en waterschap Vallei en Veluwe. Ook binnen de zogenoemde Blauwe Agenda werken waterschappen, provincie, Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, Vitens, LTO Noord en grondeigenaren samen. Het doel is duidelijk: in 2050 moet de regio klimaatbestendig zijn en beschikken over voldoende en schoon water.
Een belangrijk onderdeel is het Systeemoverzicht Stedelijk Water. Dit geeft de gemeente een beter beeld van het totale watersysteem en van mogelijke knelpunten, bijvoorbeeld rond wateroverlast en grondwater. Door rioleringsgegevens volgens een landelijke standaard vast te leggen, is de informatie voor het beheer bovendien nauwkeuriger en betrouwbaarder geworden.
Van tegels naar groen
Ook in de openbare ruimte zijn al verschillende maatregelen uitgevoerd. Zo werd in het kader van het NK Tegelwippen ruim 800 vierkante meter tegels verwijderd. Met tegeltaxi's en vouchers worden inwoners geholpen om hun tuin te vergroenen. Daarnaast hebben afkoppelcoaches geholpen om ongeveer 1.000 vierkante meter dakoppervlak van het riool af te koppelen. Op verschillende plekken zijn klimaatpleinen aangelegd en middengeleiders vergroend. Daar werd ongeveer 700 vierkante meter verharding verwijderd. In 2026 wordt bovendien nog eens 717 vierkante meter overbodige verharding weggehaald. In de jaren daarvoor was al ruim 2.900 vierkante meter verwijderd.
Nieuwe projecten op komst
De komende tijd staan verschillende projecten gepland. Zo wordt gewerkt aan het vergroenen van de Groenhoek in Driebergen en aan natuurvriendelijke oevers. Ook staan verschillende herinrichtingen op de planning, waaronder in het Rosarium, Prinsenheuvel en bij de Van Beuningenlaan.Verder wordt de riolering op verschillende plekken vervangen. Er komen ruim 150 groene parkeerplaatsen en bij het zwembad in Driebergen wordt het dak afgekoppeld van het riool.
Geld blijft een belangrijk punt
De gemeente ziet dus volop mogelijkheden om de omgeving klimaatbestendiger te maken. Tegelijkertijd is er een financiële grens. Volgens de presentatie zijn er vanaf 2028 onvoldoende financiële middelen beschikbaar. Ook is er op dit moment geen geld voor gemeentelijke taken op het gebied van hittepreventie.
Dat maakt de vraag voor de komende jaren belangrijk: welke maatregelen krijgen prioriteit en hoeveel geld is daarvoor beschikbaar? Want water en klimaat zijn niet alleen technische onderwerpen. Ze bepalen steeds meer hoe prettig, groen en veilig onze dorpen en wijken zijn. De uitdaging is om nu maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat de Utrechtse Heuvelrug ook in de toekomst bestand is tegen zowel wateroverlast als droogte en hitte.
