Utrechtse Heuvelrug – Kunnen inwoners bepaalde taken van de gemeente zelf uitvoeren? En kan dat beter, goedkoper of met meer betrokkenheid van bewoners? Het nieuwe rapport van de Rekenkamer Utrechtse Heuvelrug onderzoekt deze vragen. Het gaat om het zogenoemde uitdaagrecht. Daarbij kunnen inwoners of groepen bewoners de gemeente laten zien dat zij een gemeentelijke taak zelf willen uitvoeren. Denk bijvoorbeeld aan het beheer van openbaar groen, speelplaatsen of voorzieningen voor ouderen.
Bewoners nemen initiatief
In de regio zijn al voorbeelden van bewoners die zelf het initiatief nemen. Een bekend voorbeeld is Austerlitz Zorgt, waarbij inwoners zich inzetten om ouderen zo lang mogelijk zelfstandig in hun eigen dorp te laten wonen. Ook op andere plaatsen in Nederland zijn bewoners actief met bijvoorbeeld groenbeheer en het onderhouden van speelplekken. Het uitdaagrecht geeft dergelijke initiatieven een wettelijke basis. Gemeenten moeten hiervoor beleid maken en duidelijke regels opstellen.
Niet altijd eenvoudig
De Rekenkamer onderzocht verschillende initiatieven binnen en buiten Utrechtse Heuvelrug. De ervaringen zijn vaak positief. Bewoners voelen zich meer betrokken en projecten kunnen bijdragen aan de sociale samenhang in een dorp of wijk. Toch zijn er ook problemen. De gemeente wil bijvoorbeeld zekerheid dat het werk goed wordt uitgevoerd. Ook moet duidelijk zijn hoeveel geld beschikbaar is en aan welke kwaliteitseisen een initiatief moet voldoen. Voor bewoners kan het juist lastig zijn wanneer gemeentelijke regels ingewikkeld zijn of wanneer zij onvoldoende medewerking krijgen vanuit de gemeentelijke organisatie. Ook de continuïteit is een aandachtspunt. Wat gebeurt er als de inwoner die het initiatief heeft opgezet ermee stopt? En wat gebeurt er als binnen de gemeente medewerkers of verantwoordelijkheden veranderen?
Vertrouwen is belangrijk
Volgens de Rekenkamer draait het uiteindelijk om vertrouwen en samenwerking. Gemeente en inwoners moeten vooraf duidelijk afspreken wie waarvoor verantwoordelijk is, welke regels gelden en hoeveel ruimte er is om het anders te doen. Tegelijkertijd moeten beide partijen bereid zijn om bepaalde risico’s te nemen. Wanneer die voorwaarden goed zijn geregeld, kan het uitdaagrecht veel opleveren. Niet alleen omdat inwoners mogelijk taken van de gemeente kunnen overnemen, maar ook omdat mensen elkaar beter leren kennen en zich meer verantwoordelijk voelen voor hun eigen omgeving.
Gemeenteraad bespreekt rapport
Het rapport van de Rekenkamer heet ‘Elkaar uitdagen: bouwen aan het samenbrengen van de systeem- en leefwereld bij participatie’. De gemeenteraad krijgt het rapport op 14 september 2026 toegelicht. Daarna kunnen raadsleden vragen stellen. De bijeenkomst is openbaar en begint om 19.30 uur in de raadzaal van het gemeentehuis in Doorn. De centrale vraag is daarmee niet alleen of inwoners het werk van de gemeente kunnen overnemen, maar vooral: geeft de gemeente inwoners daarvoor ook echt de ruimte?
