Raad van State vernietigt natuurvergunning geitenhouderij in Leersum: provincie Utrecht moet huiswerk overdoen

Uploaded Image

De provincie Utrecht moet opnieuw kijken naar de natuurvergunning voor een geitenhouderij in Leersum. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 11 november 2026 zowel het oorspronkelijke besluit uit 2021 als de later verleende natuurvergunning uit 2025 vernietigd. De provincie heeft niet aangetoond dat stikstofmaatregelen de kwetsbare natuur daadwerkelijk beschermen. De uitspraak is opnieuw een duidelijke waarschuwing aan overheden: natuur beschermen vraagt om concrete maatregelen, aantoonbare resultaten en een deugdelijke onderbouwing. Goede bedoelingen en verwijzingen naar toekomstige stikstofreductie zijn niet voldoende.

Geitenhouderij nabij landgoed Zuylestein

De zaak betreft een geiten- en paardenhouderij in Leersum, die wordt omsloten door landgoed Zuylestein. Het bedrijf ligt vlak bij het Natura 2000-gebied Kolland & Overlangbroek en op enkele meters van het Natura 2000-gebied Rijntakken.

Voor de veehouderij was in 2016 een natuurvergunning verleend voor 840 geiten, 275 opfokgeiten, vijf paarden en twee pony’s.

In 2019 vroeg het bedrijf een nieuwe vergunning aan voor een gewijzigde bedrijfsvoering, met onder meer een nieuwe geitenstal. Het aantal geiten zou worden teruggebracht naar 800 en het aantal opfokgeiten naar 160.

De provincie Utrecht wees de aanvraag in 2021 af omdat volgens haar geen sprake was van een toename van stikstofdepositie ten opzichte van de eerder vergunde situatie. Een nieuwe natuurvergunning zou daarom niet nodig zijn.

Na een wijziging van de rechtspraak over intern salderen door de Raad van State in december 2024 moest de provincie haar beoordeling aanpassen. In juni 2025 verleende zij alsnog een natuurvergunning.

Tegen die vergunning gingen onder meer Mobilisation for the Environment (MOB) en Vereniging Leefmilieu in beroep.

Provincie kan stikstofreductie niet voldoende aantonen

De kern van de uitspraak van 11 november 2026 houdt in dat een bestaande vergunde activiteit alleen mag worden ingezet om de stikstofeffecten van een nieuw project te compenseren als die bestaande activiteit niet al nodig is om de natuur te beschermen en te herstellen. De provincie moet dus aantonen dat de noodzakelijke natuurherstelmaatregelen ook daadwerkelijk worden uitgevoerd en dat er voldoende andere maatregelen zijn om de stikstofdepositie terug te dringen. Volgens de Raad van State is de provincie daarin tekortgeschoten.

De provincie verwees onder meer naar landelijke en provinciale stikstofmaatregelen, de beëindigingsregeling voor veehouderijen met piekbelasting, bedrijfsverplaatsingen en natuurherstelprogramma’s.

Maar de Raad van State vindt deze onderbouwing onvoldoende concreet. De provincie heeft niet inzichtelijk gemaakt welk effect de maatregelen daadwerkelijk hebben, hoeveel stikstofreductie noodzakelijk is en binnen welke termijn die reductie wordt gerealiseerd.

Ook had de provincie een belangrijk stikstofgevoelig habitattype in het Natura 2000-gebied Binnenveld buiten beschouwing gelaten.

Kwetsbare natuur blijft onder druk staan

De uitspraak gaat nadrukkelijk in op de toestand van verschillende kwetsbare natuurtypen.

In het Binnenveld gaat het onder meer om blauwgraslanden en overgangs- en trilvenen. Op de Veluwe betreft het onder andere oude eikenbossen, stuifzandheiden, zandverstuivingen, heischrale graslanden en zwakgebufferde vennen.

Voor een aantal van deze natuurtypen staat vast dat sprake is van een (dreigende) verslechtering of significante verstoring. Ook staat vast dat een daling van de stikstofdepositie noodzakelijk is om verdere achteruitgang te voorkomen.

De provincie kan zich daarom niet beperken tot het opsommen van beleidsvoornemens en maatregelen waarvan de effecten nog onvoldoende duidelijk zijn.

De Raad van State verlangt dat per betrokken Natura 2000-gebied inzichtelijk wordt gemaakt welke maatregelen worden getroffen, welk effect daarvan wordt verwacht en wanneer de noodzakelijke stikstofreductie wordt bereikt.

Twee keer een onvoldoende voor de provincie

De uitspraak heeft twee belangrijke gevolgen. Ten eerste vernietigt de Raad van State het oorspronkelijke besluit uit september 2021. De provincie had destijds ten onrechte de bestaande vergunde situatie mogen gebruiken bij de eerste beoordeling van de stikstofeffecten. Ten tweede wordt ook de in juni 2025 verleende natuurvergunning vernietigd. De onderbouwing van de provincie voldoet niet aan de eisen die aan het additionaliteitsvereiste worden gesteld. De provincie moet nu een nieuw besluit nemen en daarbij rekening houden met de uitspraak. Dat betekent overigens niet dat de Raad van State definitief heeft bepaald dat de geitenhouderij geen natuurvergunning kan krijgen. Wel moet de provincie een nieuwe, juridisch houdbare beoordeling maken.

Wat betekent dit voor de Utrechtse Heuvelrug?

De uitspraak is ook voor de Utrechtse Heuvelrug relevant. De zaak speelt in Leersum, in een landschap waar landgoederen, natuurgebieden en agrarische bedrijven dicht bij elkaar liggen. De bescherming van Natura 2000-gebieden vraagt om een samenhangende aanpak. Het is niet voldoende om natuurherstel afhankelijk te maken van maatregelen die misschien in de toekomst effect zullen hebben.

Voor Heuvelrug Natuurlijk staat één uitgangspunt voorop: de bescherming en het herstel van natuur moeten leidend zijn bij besluiten over landbouw, ruimtelijke ontwikkeling en vergunningverlening.

De provincie Utrecht heeft hierin een belangrijke verantwoordelijkheid. Zij moet niet alleen beoordelen of een vergunning juridisch kan worden verleend, maar ook aantoonbaar zorgen dat de natuur niet verder achteruitgaat.

Natuurbeleid moet uiteindelijk zichtbaar resultaat opleveren in het landschap. Niet alleen op papier, maar ook in de natuur zelf.

Bron: Afdeling bestuursrechtspraak Raad van State, uitspraak van 11 november 2026, ECLI:NL:RVS:2026:6652, zaaknummer 202207389/1/R2.