Geen groen beleid op papier, maar natuurherstel in de praktijk

Utrechtse Heuvelrug heeft een biodiversiteitsplan nodig dat natuur echt beschermt en herstelt. Niet een plan vol goede bedoelingen, maar duidelijke doelen, voldoende geld en harde afspraken. Dat is de boodschap van Stichting GoedVolk aan de gemeenteraad.

De Utrechtse Heuvelrug is rijk aan natuur. Bossen, landgoederen, weilanden, bermen, watergangen en dorpen vormen samen een bijzonder landschap. Maar die natuur staat onder druk. Verdroging, stikstof, versnippering, verkeer, licht, pesticiden, recreatiedruk en het verdwijnen van oude bomen hebben gevolgen voor planten en dieren. Toch wordt natuurbeleid nog vaak gezien als iets dat vooral moet worden meegenomen wanneer andere plannen zijn gemaakt. Dat moet veranderen.

Biodiversiteit is geen randvoorwaarde
De gemeenteraad heeft biodiversiteit benoemd als één van de vier dragende pijlers van het raadsprogramma. Dat biedt volgens GoedVolk een belangrijke kans. Maar een pijler heeft alleen betekenis als daar ook politieke keuzes aan worden verbonden. Dieren, planten en ecosystemen hebben ruimte nodig om te leven. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om die ruimte te beschermen en waar nodig terug te brengen.

Van natuurverlies naar natuurherstel
Een belangrijk uitgangspunt is daarom de omslag van biodiversiteitsverlies naar biodiversiteitsherstel. Alleen behouden wat er nog over is, is niet voldoende. Wanneer een bosbodem is aangetast, een watergang verdroogt of een leefgebied versnipperd raakt, is de natuur al achteruitgegaan. Dan is bescherming alleen niet genoeg.

Daar komt de Europese Natuurherstelverordening bij. Deze regels gelden sinds augustus 2024 en verplichten landen niet alleen om verdere achteruitgang te voorkomen, maar ook om aangetaste ecosystemen te herstellen. Dat maakt natuurherstel steeds minder een politieke keuze en steeds meer een wettelijke opdracht.

 
Dieren kennen geen beleidsgrenzen
De gemeente moet volgens GoedVolk daarom veel breder naar natuur kijken. Een eekhoorn, das, vleermuis, insect of vogel weet niet waar een natuurgebied ophoudt. Voor dieren zijn ook bermen, tuinen, bomenrijen, watergangen en landbouwgebieden onderdeel van hun leefgebied. Daarom moeten natuurgebieden met elkaar worden verbonden.

De Basiskwaliteit Natuur, die in het gemeentelijke beleid wordt genoemd, kan daarbij een belangrijke ondergrens zijn. Maar een ondergrens mag volgens GoedVolk niet worden verward met een ambitie. De vraag moet niet zijn: hoeveel natuurverlies is nog toegestaan? De vraag moet zijn: wat heeft de natuur nodig om zich te herstellen?

Maak natuurherstel meetbaar
GoedVolk pleit voor een nulmeting en duidelijke doelen voor 2030, met een doorkijk naar 2040 en 2050. Dat betekent bijvoorbeeld per dorp in beeld brengen:

• hoeveel groen er is;
• hoeveel bomen en boomkroonbedekking aanwezig zijn;
• waar ecologische verbindingen liggen;
• welke planten en dieren voorkomen;
• waar natuur achteruitgaat;
• en waar herstel mogelijk is.

Vervolgens moet jaarlijks worden gecontroleerd of de natuur er daadwerkelijk op vooruitgaat. Niet alleen meten hoeveel bomen de gemeente heeft geplant of hoeveel projecten zijn uitgevoerd, maar vooral of dieren en planten daarvan profiteren. Dat verschil is belangrijk. Een gemeente kan veel groenprojecten uitvoeren en toch biodiversiteit verliezen.

Geen natuurherstel zonder geld
Een biodiversiteitsplan zonder budget dreigt een papieren werkelijkheid te worden. Daarom moet vooraf duidelijk zijn hoeveel geld beschikbaar is en welke maatregelen daarmee worden uitgevoerd. Ook moet voldoende ecologische kennis binnen de gemeentelijke organisatie aanwezig zijn.

Biodiversiteit moet bovendien worden meegenomen bij woningbouw, grondbeleid, groenbeheer, aanbestedingen en gemeentelijke projecten. Een vaste biodiversiteitstoets kan daarbij helpen.

Oude bomen zijn niet zomaar vervangbaar
Bij natuurherstel moet volgens GoedVolk ook anders worden gekeken naar bestaande natuurwaarden. Een volwassen boom kan niet eenvoudig worden vervangen door tien jonge bomen. Een oude bosbodem is niet opnieuw te maken. En een ecologische verbinding die eenmaal is verdwenen, kan grote gevolgen hebben voor dierenpopulaties. Daarom moeten dergelijke waarden zoveel mogelijk worden beschermd voordat schade ontstaat. Voorkomen is ook bij natuur veel beter dan achteraf proberen te herstellen.

Inwoners doen mee, maar de gemeente moet sturen
Bewoners kunnen een belangrijke bijdrage leveren. Heuvelrugtuinen, natuureducatie en lokale initiatieven kunnen de biodiversiteit in dorpen versterken. Maar de verantwoordelijkheid mag niet bij inwoners worden neergelegd.

Een inwoner kan zijn tuin vergroenen. De gemeente bepaalt waar wordt gebouwd, hoe gemeentelijk groen wordt beheerd en welke bomen worden gekapt. Ook bepaalt de gemeente voor een belangrijk deel hoe de openbare ruimte wordt ingericht.

Daarom ligt er een duidelijke politieke verantwoordelijkheid bij de gemeenteraad en het college.
Jaarlijks verantwoording afleggen GoedVolk pleit ervoor om jaarlijks openbaar te maken welke resultaten zijn bereikt, hoeveel geld is besteed en waar problemen zijn ontstaan.

Dat maakt het biodiversiteitsbeleid controleerbaar. Want uiteindelijk gaat het niet om de vraag of de gemeente een mooi biodiversiteitsplan heeft. Het gaat erom of er over tien jaar meer ruimte is voor vogels, insecten, zoogdieren en planten dan vandaag.

De politieke keuze
Utrechtse Heuvelrug moet niet genoegen nemen met het beperken van verdere schade. De gemeente moet kiezen voor daadwerkelijk herstel van natuur en leefgebieden. Dat vraagt om duidelijke doelen, bescherming van bestaande natuur, herstel van ecologische verbindingen, structureel geld en jaarlijkse controle. De komende periode wordt duidelijk of het nieuwe biodiversiteitsplan die ambitie ook werkelijk krijgt. Want biodiversiteit beschermen op papier is mooi. Maar de natuur heeft uiteindelijk maar één ding nodig: ruimte om te herstellen.